1972 – Nu: Opnieuw restaureren

Hekken en steigers

Nog geen tien jaar nadat de wederopbouw van de Grote of Eusebiuskerk was afgesloten, ontstonden de eerste problemen. In 1972 werd de kerk hard getroffen door een storm. De eerste brokken steen vielen van de toren naar beneden. In 1973 viel er zelfs een stuk van een gewelfrib uit het gewelf van het zuidtransept. Uit onderzoek bleek, dat de bij de herbouw gebruikte tufsteen onverwacht snel was gaan verweren. Om de burgers op straat tegen steenbrokken te beschermen, werd er om de toren een hekwerk geplaatst.

Omdat de besluitvorming over een eventuele restauratie erg langzaam verliep, heeft het hekwerk al met al tien jaar om de kerk gestaan. Pas in 1981 werd met het herstel van de kerk begonnen, dat in 1983 werd afgesloten.
De toren veroorzaakte meer hoofdbrekens. In 1988 liet een groep Belgische speleologen zich abseilen langs de buitenkant van de toren, om zo van dichtbij de gebreken te inventariseren. De opzienbarende actie bracht helaas talrijke loszittende en verkruimelde stenen in beeld. Pas in 1991 werd de restauratie van de grote toren ter hand genomen, die in 1994 werd afgerond, juist rond de vijftigste verjaardag van de Slag om Arnhem.

In 2007 vielen er wederom brokstukken van de toren. Er waren opnieuw maatregelen nodig om de veiligheid van de voorbijgangers te garanderen. In 2009 werd rondom de toren een steiger gebouwd. Die diende niet alleen om de mensen op straat te beschermen tegen vallend gesteente, maar ook om van heel dichtbij nauwkeurig onderzoek te verrichten.
De bevindingen van dat onderzoek waren negatief. De steen bleek ernstiger te zijn aangetast dan voorheen werd vermoed. Andermaal werd een langdurige en kostbare restauratie noodzakelijk.
Op 25 augustus 2011 is het herstel begonnen met de restauratie van de lantaarn, het bovenste stuk van de toren. De restauratie hiervan is eind 2013 afgerond.


Vervolgens is begonnen aan de restauratie van de hieronder gelegen 2e geleding van de toren. Vanaf 2014 is hard gewerkt om ongeveer 50% van het middendeel van de toren, de ‘2e geleding’, te restaureren. Het probleem in dit deel van de toren wordt allereerst gevormd door de toegepaste Ettringer tuf, die niet overal blijkt te voldoen. Een tweede probleem is dat hoekelementen niet goed waren verankerd aan het casco van de toren.

Van het middendeel is de natuursteen van de Zuidoosthoek en de Noordoosthoek volledig verwijderd tussen de 11e en 21e steigerslag en hierna weer opgebouwd met nieuwe natuursteen. Hierbij zijn een groot aantal veiligheden ingebouwd, zodat in de toekomst niet dezelfde problemen kunnen ontstaan als met de oorspronkelijke natuursteen. Op sterk vocht belastte plaatsen, zoals waterlijsten, wordt bijvoorbeeld Peperino Duro toegepast.

De oost- en noordgevel zijn iets minder ingrijpend gestript en weer opgebouwd. Geconstateerd is dat de toegepaste tufsteen zeer goed toepasbaar is voor parementwerk.

Bijzonder is het beeldhouwwerk op de 20e verdieping, nu uitgevoerd in muschelkalksteen in plaats van Ettringer tuf.

De restauratiewerkzaamheden worden, door geldgebrek, begin april volledig stilgelegd.

De totale uitvoeringsduur van de restauratie van de toren zal in principe tot en met 2019 duren. Vertraging in de bouwtijd kan optreden door een stagnerende geldstroom. Het onderhoud aan het schip zal tot 2022 doorlopen, maar zal veel minder ingrijpend zijn voor de omgeving. Hiervoor is slechts een kleine bouwplaats nodig en steigers alleen ter plaatse van de te restaureren travee.

Herbestemming

De herbestemming van de Eusebius is essentieel om een goede exploitatie te kunnen realiseren.

Momenteel worden voorbereid:

  • Nieuwe entrees in de transepten van het schip.
  • Een betere entree van de toren.
  • Balkons op 60 m hoogte aan de toren.
  • Sloop van het bijgebouw aan de noordzijde, in combinatie met nieuwe faciliteiten en service ruimten deels ondergronds.
  • Vergroting museale waarde, door een tentoonstelling over de Slag om de Brug en de evacuatie in de toren en de kapellen en een Gelders canon aan de buitenwanden van het schip.
  • Verbetering van de akoestiek.
  • Verlaging van het (fossiele) energieverbruik.

Verdere planning bij beschikking over voldoende middelen

2016 t/m 2019 Restauratie van het resterende deel van de toren

2016 t/m 2019 Uitvoering herbestemmingsmaatregelen

2017 t/m 2022 Restauratie van het schip

Doel: restauratie van de toren en de ingrepen voor de herbestemming volbracht

vóór september 2019, de 75-jarige herdenking van de ‘Slag om Arnhem’

Restauratie van het schip

Zodra er steigerdelen vrijkomen van de toren, worden die gebruikt bij het groot onderhoud van het schip.

Bijzonder zijn de werkzaamheden aan de luchtboogbeelden. De beelden zijn enkele jaren geleden afgenomen uit veiligheidsoverwegingen. Deze beelden zijn alle gemaakt van Ettringer tuf en kunnen niet worden herplaatst. De luchtboogbeelden zullen worden gekopieerd in muschelkalksteen, waarbij de krachtige Wederopbouwbeelden in ere worden hersteld. De beelden passen in thema’s als: Ark van Noach, Apocalyps, De Apostelen, De Ondeugden, Verkondiging van het Evangelie en het Laatste Oordeel. Overwogen wordt om een aantal beelden volledig nieuw te ontwerpen met als thema ‘Bridge tot the Future’.

‘Hadden we maar geweten… Waarom we opgescheept zitten met andermans keuzes.’