Is restauratie wel de moeite waard?

Of de restauratie de moeite waard is, is een vraag die ieder voor zich moet beantwoorden. Vanuit cultuurhistorisch perspectief is het behoud zeker de moeite waard, ook al wordt er verschillend gedacht over de manier waarop de kerk (beter gezegd: de bovenste helft van de toren) na de Tweede Wereldoorlog is herbouwd.

De kerk heeft daarnaast voor velen ook een emotionele betekenis: als symbool van de stad, als herinnering aan de verschrikkingen van de oorlog.
De Eusebiuskerk is sinds 1965 een – beschermd – Rijksmonument en staat in het Rijksmonumentenregister omschreven als een ‘kruisbasiliek in laat-Nederrijnse-gotische stijl (met) grote architectuurhistorische waarde’. Ook de inventaris (zoals de grafmonumenten) heeft een ‘hoge kunsthistorische waarde’.

Tekening Eusebiuskerk

Niet authentiek?

Toch is volgens sommigen is de kerk na de Wederopbouw niet meer ‘authentiek’ of ‘historisch’ te noemen. Die kritiek richt zich vaak op het bovenste deel van de toren, die inderdaad in de jaren vijftig naar een nieuw ontwerp is uitgevoerd. Daarvoor is destijds bewust gekozen om de toren na de Slag om Arnhem ook een verwijzing naar de breuklijn in de geschiedenis te laten zijn.
Dat de kerk niet 100 % ‘oud’ is, klopt. Dit is het geval bij vele monumenten die in de loop der eeuwen zijn gerestaureerd of zelfs geheel herbouwd.
Dat de kerk niet authentiek is, klopt niet. Het grootste deel van schip en toren zijn gerestaureerd en herbouwd in de traditie van het oorspronkelijke, 15eeeuwse ontwerp. Dit was mogelijk dankzij de nauwkeurige tekeningen die de Arnhemse architect J.W. Boerbooms in 1895 had gemaakt voor een restauratie van de kerk in gotische stijl. Het schip bestaat, met uitzondering van de kap en de gewelven, nog steeds uit het oorspronkelijke, middeleeuwse materiaal.

Nieuwe Lantaarn
Alleen voor de Lantaarn van de toren is een relatief vernieuwend ontwerp gekozen. Het stadsbestuur vond destijds dat de dramatische gebeurtenissen in de oorlog ook zichtbaar moesten blijven in het ontwerp van de toren, als teken van een nieuw begin. Daarom werd in 1954 een prijsvraag uitgeschreven, waaruit het ontwerp van de architect Theo Verlaan gekozen werd en uitgevoerd.

Vier van de zes inzendingen van de prijsvraag voor de Lantaarn. Het winnend ontwerp is op de onderbouw geprojecteerd.

Vier van de zes inzendingen van de prijsvraag voor de Lantaarn. Het winnend ontwerp is op de onderbouw geprojecteerd.

Of men de Lantaarn nu mooi of lelijk vindt, blijft een kwestie van smaak. Maar dat de herbouwde toren van grote cultuurhistorische waarde is en past in een eeuwenoude traditie van behoud en vernieuwing, lijdt voor het bestuur van de SEA geen enkele twijfel.
De Eusebiuskerk is een belangrijk monument met een bewogen geschiedenis van meer dan vijf eeuwen. Dat willen we in goede staat doorgeven aan de volgende generaties. Het bestuur kiest daarom voor een volledige en duurzame restauratie.

Volgende vraag:
Kunnen we er geen mooie oorlogsruïne van maken?