Bouwkundig meesterwerk

De Eusebiuskerk heet in bouwkundige vaktaal een ‘driebeukige kruisbasiliek gebouwd in laatgotische stijl met een sterk Nederrijns karakter’.

Wat wordt hiermee bedoeld?

Driebeukige Kruisbasiliek
Beuken zijn de langgerekte ruimtes tussen de pilaren en tussen de buitenmuren en de pilaren. De Eusebiuskerk heeft drie beuken: een middenbeuk  – die ook wel een (midden)schip wordt genoemd – en twee zijbeuken: een aan de kant van de Grote Markt en een aan de noordkant. De middenbeuk is hoger dan de twee zijbeuken en bovenin zit een rij ramen waardoor er extra licht valt in het kerkgebouw. Daarom wordt dat deel ook wel de lichtbeuk genoemd. Een kerk met meerdere beuken waarvan de middenbeuk het hoogst is, wordt een basiliek genoemd. Deze bouwstijl komt van de Romeinen en werd later populair bij de bouw van gotische kerken.
De Eusebius wordt een kruisbasiliek genoemd  omdat er ook nog twee dwarsbeuken (of: transepten) zijn gebouwd waardoor de plattegrond de vorm krijgt van een kruis.

Eusebius - Kruisbasiliek

Laatgotisch
Gotiek is de bouwstijl die in de middeleeuwen (vooral van 1140 tot 1500) erg populair was bij de bouw van kerken. De bouwmeesters waren door nieuwe technieken in staat om steeds hogere gebouwen te maken met relatief ‘dunne’ muren en pilaren. Heel typisch voor de gotiek zijn bijvoorbeeld de spitsvormige, hoge vensters. Ook de manier waarop de ruimtes in de kerk overdekt werden met gewelven is typisch gotisch. De zogenaamde ster- en netgewelven van de Eusebius zijn uitzonderlijk mooi en complex vormgegeven. De Eusebiuskerk is gebouwd in vanaf 1452. Die periode wordt de laatgotiek genoemd. Een andere benaming is de ‘flamboyante’of ‘vlammende’ gotiek. Dit verwijst naar de vorm van veel versieringen aan de kerk, vooral aan de bovenzijde van de vensters.

Spitsboogvensters. De versieringen boven in het raam worden venstertraceringen genoemd

Spitsboogvensters. De versieringen boven in het raam worden venstertraceringen genoemd.

Nederrijns
Binnen de gotische bouwkunst waren vaak regionale regio verschillen. De Eusebiuskerk wordt gerekend tot de nederrijnse gotiek die van oorsprong uit Duitsland komt. De domkerk in Xanten heeft veel bouwmeesters in het hertogdom van Gelre, waartoe Arnhem behoorde, geïnspireerd. Vaak zijn het grote en rijke versierde stadskerken. Typerend voor de nederrijnse bouwstijl zijn ook de ingewikkelde gewelfbouw, de sterk geprofileerde pijlers en de zogeheten visblaasmotieven in het bovenste deel van de vensters.

Voorbeeld van een netgewelf in de Eusebiuskerk

Voorbeeld van een netgewelf in de Eusebiuskerk

Ook waren in die periode rijk gebeeldhouwde en versierde portalen populair. Het zuidportaal van de Eusebius is, ondanks dat er veel beelden zijn verdwenen, daar een mooi voorbeeld van. Aan de noordkant van de kerk stond ooit ook zon uitbundig versierde ingang. Die werd in de 18e eeuw afgebroken om plaats te maken voor een veel soberder portaal.

Detail van het zuidportaal

Detail van het zuidportaal