Wie was Eusebius?

De reliekhouder van Eusebius die in de Walburgiskerk wordt bewaard

De reliekhouder van Eusebius die in de Walburgiskerk wordt bewaard

Eusebius leefde ten tijde van de Romeinse keizer Commodus (180-192). Samen met enkele gezellen zette hij zich in om de Romeinen tot het christendom te bekeren. Toen een senator ter dood gebracht werd omdat hij een christen was, verzorgden Eusebius en gezellen een christelijk begrafenis voor hem. Zij werden daarop gevangen genomen en gemarteld.
Eusebius’ tong werd geheel uit zijn keel gerukt. Faustus, een christen die erbij stond, raapte de tong op, verborg hem in zijn mantel en vluchtte ermee weg.

Maar ook zonder tong bleef Eusebius met heldere stem doorpraten.
Zelfs vanuit zijn kerker bleef hij het christendom prediken en verrichtte hij wonderen. Dat werd de keizer te veel. Rechter Vittellius liet hem toen doden met een slag van een zweep, waaraan een loden kogel was bevestigd. Dat gebeurde op 25 augustus, de dag waarop sindsdien de heilige Eusebius wordt vereerd.
Geschenk aan Arnhem
Eusebius’ lichaam, dat begraven was in een crypte bij Via Aurelia in Rome, werd eeuwen later door paus Sergius II aan de abt van het klooster in Prüm – ‘eigenaar’ van de voorganger van de Eusebiuskerk – geschonken.  In augustus 1453 bracht pastoor Walram van Wamel de relieken naar Arnhem. De hoop was dat de aanwezigheid van deze bijzondere schat Arnhem tot een bedevaartsoord zou maken. Met die toeloop viel het overigens wel mee. De reliekencultus was in met midden van de 15e eeuw al lang over zijn hoogtepunt heen.
Weggesmokkeld
De relieken van Eusebius werden ter verering uitgestald in de kerk. Dat was waarschijnlijk niet in de in de kapel die tegenwoordig de Eusebiuskapel wordt genoemd: die was pas veel later gereed. Het vermoeden is dat de reliekhouder in de gotische opvolgster van de oude St. Maartenskerk stond.
Van de 15de-eeuwse reliekschrijn is alleen de zilveren Eusebiusbuste bewaard gebleven. Bij de opkomst van het protestantisme en de beeldenstorm aan het eind van de 16e eeuw besloot de katholieke parochie de relieken uit voorzorg weg te smokkelen; eerst naar de nonnen van het Agnietenklooster aan de Beekstraat en later via Emmerik naar Deventer.
Naamgever
In 1625 keerde de zilveren schrijn naar Arnhem terug. Aanvankelijk naar de Varkensstraat-kerk waar de katholieke Eusebius-parochie onderdak had gevonden. Na 1865 verhuisde de parochie naar de nieuwe ‘kleine’ Eusebiuskerk aan het Nieuwe Plein en na sloop van deze kerk in 1990 verhuisde de reliekschrijn naar de St. Walburgisbasiliek.
Eusebius en St. Maarten waren ooit beiden patroonheiligen van de kerk, maar uiteindelijk bleef alleen Eusebius als naamgever over.

Zie voor een uitgebreide beschrijving van het leven van Eusebius het artikel van Dries van den Akker sr.